Zijn videotolken even inzetbaar als 'gewone' tolken? Wat zijn de voordelen, en zijn er ook nadelen? Nienke Willems, maatschappelijk werker bij vrij Centrum voor Leerlingenbegeleiding (CLB) De Wissel in Antwerpen, werkt regelmatig met videotolken. Zij begeleidt kinderen en hun ouders en werkt daarvoor samen met scholen en andere hulpverleners. Ze schat dat ongeveer een derde van haar cliënten geen of onvoldoende Nederlands praat voor een gesprek bij het CLB. Tolken zijn dus een noodzaak om kinderen goed te begeleiden.
In het begin werkte Nienke met sociaal tolken die ter plaatse kwamen. In 2019 maakte ze kennis met videotolken en sindsdien maakt ze er steeds meer gebruik van.
Videotolken: meer tolkuren voor hetzelfde geld
Sinds 2023 kunnen de Antwerpse CLB's net als de scholen geen gratis tolken meer aanvragen bij Atlas*. Dat heeft er zeker voor gezorgd dat de medewerkers van bijvoorbeeld vrij CLB De Wissel meer videotolken aanvragen dan voordien. Maar zelfs voor deze beslissing werd genomen, werkte de overleggroep kansenbevordering van Vrij CLB De Wissel – Antwerpen een visie uit op communicatie met anderstalige leerlingen en ouders. Daarnaast maakte ze een handvat op voor de medewerkers rond het werken met tolken. In samenwerking met Atlas werd dat in 2023 verfijnd en werd een beslismodel uitgewerkt: een stroomschema dat aangeeft voor welke gesprekken je welk taalhulpmiddel kan inzetten. Elke CLB-medewerker volgt dit schema om te bepalen of een tolk kan aangevraagd worden. Voor emotionele gesprekken met een grote impact op de cliënt kunnen medewerkers een sociaal tolk aanvragen. Ze bepalen zelf of dat een videotolk of een tolk ter plaatse is. Het beslismodel daagt hen uit om daar extra over na te denken.
Wat is een groot voordeel van videotolken? Je spaart verplaatsingskosten uit. Die kunnen hoog oplopen als je een tolk ter plaatse boekt. Een videotolk kan je al voor een half uur boeken en je betaalt geen verplaatsingskosten.
Ook voor complexe, emotionele gesprekken
Videotolken zijn dus goedkoper dan tolken ter plaatse. Maar 'werken' ze even goed als sociaal tolken die ter plekke komen? Een vraag die Atlas vaak krijgt is of een videotolk wel geschikt is voor complexe, emotionele gesprekken. Nienke: 'Ik voer vaak gesprekken met ouders in het kader van 'verontrusting'. Dat zijn gesprekken waarbij de acute veiligheid van een kind in gevaar is en waarbij je ouders soms moet confronteren. Geen gemakkelijke gesprekken dus. De emoties kunnen vaak hoog oplopen. Ik was eerst niet geneigd om dit met een videotolk te doen. Maar ik probeerde het na een vorming van Atlas en merkte dat er eigenlijk geen verschil was. In het gesprek met mijn cliënt voegt de tolk geen inhoud toe, het is geen gesprekspartner maar een 'vertaalhulp'. Het maakt dus weinig uit of die 'vertaalhulp' werkelijk mee rond de tafel zit of aansluit via een scherm. Voor dringende gesprekken vraag ik bijna altijd een videotolk, ook als het emotionele gesprekken zijn.'
Een tolk is geen begeleider of emotionele steunverlener. De tolk vertaalt de communicatie. Dan is het geen vereiste dat die fysiek aanwezig is. Nienke zet haar laptop op de plek waar anders de tolk zou zitten zodat de videotolk op de plaats 'zit' waar anders de tolk zou plaatsnemen. Wat je wel nodig hebt, is een goede internetverbinding.
Nodig om te starten: een goeie internetconnectie en 15 minuten tijd
Meestal gaan scholen voor een tolk ter plaatse omdat ze hiermee het best vertrouwd zijn. Als je de eerste keer een videotolk aanvraagt, krijg je een korte e-learning toegestuurd om je op weg te zetten. Meer dan een kwartiertje heb je daar niet voor nodig. En als je wil, kan je vooraf ook een testgesprek doen met een medewerker van de dienst Sociaal Tolken en Vertalen. Zo weet je zeker dat je eerste videotolkgesprek goed verloopt.
Sneller een videotolk dan een tolk ter plaatse
Nienke vertelt dat ze steeds minder tolken ter plaatse aanvraagt en dat videotolken nóg een voordeel hebben naast de lagere kost: 'Ik merk dat ik sneller aan een tolk geraak als ik een videotolk boek, dus voor dringende gesprekken boek ik bijna altijd een videotolk.'
Atlas heeft meer videotolken dan tolken ter plaatse beschikbaar. Heb je snel een tolk nodig? Dan kan je inderdaad best een videotolk aanvragen.
Niet voor gesprekken met veel mensen rond de tafel of voor huisbezoeken
Zijn er dan nog gesprekken die je niet met een videotolk kan voeren? Nienke vraagt een tolk ter plaatse aan als ze veel gesprekspartners rond de tafel heeft: als er naast de ouders en vaak ook de leerling, de school en het CLB ook nog een psycholoog, een therapeut,… aanwezig moet zijn. Dan is het lastig om elke gesprekspartner verstaanbaar te maken voor de videotolk. Net als bij online meetings zetten veel verschillende stemmen de geluidskwaliteit onder druk. Daardoor wordt het voor de videotolk te slecht verstaanbaar.
Ook voor huisbezoeken valt Nienke terug op tolken die met haar meegaan. 'Het is vaak al heel moeilijk om mensen via WhatsApp of e-mail op het juiste moment op een afspraak te krijgen, dus cliënten online krijgen en hun internetconnectie testen… daar begin ik niet aan.'
Een videotolk kan je dus al boeken voor een halfuur, je spaart de verplaatsingskosten uit én er zijn meer videotolken beschikbaar.
*Vanaf 2023 worden er jaarlijks bedragen voor scholen en CLB’s bepaald. Als deze overschreden zijn, ontvangen scholen en CLB’s een factuur. Tolken ter plaatse zijn duurder dan videotolken door het bedrag per uur in plaats van per 30 min. en door de verplaatsingskosten.